Napoje funkcjonalne: Od tradycji do „smart drugs”
Przegląd innowacji na rynkach zagranicznych
Światowe innowacje w segmencie nabiału funkcjonalnego coraz śmielej wykraczają poza tradycyjne „probiotyki” i wchodzą w obszary optymalizacji mózgu (nootropiki), zarządzania wagą oraz personalizacji żywienia. Przykładem produktu o celu funkcjonalnym (redukcja stresu i poprawa snu) jest Yakult 1000, probiotyczny shot japońskiego producenta Yakult Honsha. Produkt zawiera 100 mld szczepów L. casei shirota. W Japonii stał się napojem antystresowym dla zapracowanych.
Innym przykładem jest Fage TruBlend od greckiej firmy Fage. Jest to pitny jogurt o wysokiej zawartości białka, bez dodatku cukru. Podobny produkt o wysokiej zawartości białka i dodatku prebiotyków oferuje Chobani pod postacią napoju jogurtowego pod marką Chobani Complete.
Przykładem produktu na regenerację po treningu jest shake mleczny Arla Protein – od firmy postrzeganej jako lider rynku w kategorii high-protein w Europie. Produkt ma relatywnie czysty skład i zorientowany jest na sportowców amatorów.
Produktem wspierającym odporność jest wzbogacony napój jogurtowy Actimel Plus firmy Danone. Jest to ewolucja klasyka. Wersje Plus celują w konkretne niedobory (np. więcej witaminy D i B6) w odpowiedzi na potrzeby konsumentów. Z kolei Valio Oddlygood to fiński napój fermentowany z bazy owsianej skierowany do osób nietolerujących laktozy/nabiału.
Flagowce personalizacji pod względem synergii z lekami GLP-1
Jednym z kluczowych problemów podczas odchudzania jest utrzymanie mięśni na relatywnie wysokim poziomie sprawności. W związku z ogromną popularnością leków odchudzających typu GLP-1 na rynku amerykańskim pojawiają się już napoje mleczne przeznaczone dla osób w trakcie kuracji. Produkty te mają bardzo wysoką gęstość odżywczą przy małej objętości, aby zapobiegać utracie masy mięśniowej podczas redukcji tkanki tłuszczowej. Producenci żywności funkcjonalnej w USA zaczynają pozycjonować swoje produkty jako „wsparcie w terapii GLP-1” (ang. GLP-1 friendly nutrition). Produkty te muszą spełniać trzy surowe kryteria: wysoka zawartość wysokowartościowego białka (aby chronić mięśnie przy nagłym deficycie kalorii), niska zawartość cukrów prostych (aby unikać wyrzutów insuliny) oraz łatwostrawność (częstym skutkiem ubocznym leków jest spowolnienie trawienia). Przykładem tego typu produktów na rynku amerykańskim są m.in. Fairlife Nutrition Plan, Premier Protein High Protein Shake czy Iconic Protein Milkshake.
Fairlife Nutrition Plan (High Protein Shake) to obecnie złoty standard w amerykańskich sklepach dla osób dbających o dietę i będących w trakcie kuracji wspomagających odchudzanie. Jej producentem jest Fairlife (spółka zależna The Coca-Cola Company). Produkt spełnia kluczowe parametry składu takie jak: ultrafiltrowane mleko krowie, koncentrat białka mleka, naturalne aromaty, witaminy i minerały (A, C, D3, E, cynk), stewia/sukraloza (dla redukcji cukru). Dzięki procesowi ultrafiltracji napój jest niemal całkowicie pozbawiony laktozy, co jest kluczowe dla osób z wrażliwym żołądkiem (częsty efekt uboczny terapii GLP-1). Zawiera 30 g białka przy zaledwie 150 kcal na opakowanie. Z kolei produkt Premier Protein High Protein Shake to najpopularniejszy produkt typu ready-to-drink w USA, masowo polecany przez dietetyków pacjentom przyjmującym leki odchudzające. Producentem jest Premier Nutrition (część grupy BellRing Brands). Produkt składa się z mieszanki białek mleka (koncentrat i izolat białka mleka, kazeina wapniowa), wody, mieszanki witamin i minerałów (w tym magnez i potas, ważne dla osób tracących elektrolity), substancje słodzące. Produkt charakteryzuje się bardzo niską zawartością węglowodanów (ok. 2–3 g) i brakiem cukrów dodanych. Wysoka gęstość odżywcza (30 g białka w 325 ml) pozwala pacjentom z „wyłączonym” apetytem na szybkie spożycie niezbędnej porcji protein, by nie dopuścić do atrofii mięśni.
Iconic Protein Milkshake to produkt pozycjonowany jako posiadacz czystej etykiety dla wymagającego konsumenta, często wybierany przez osoby ceniące jakość składników w trakcie medycznej redukcji wagi. Producentem jest firma Iconic Protein. Skład produktu to mleko od krów karmionych trawą (grass-fed), izolat białka mleka, naturalne aromaty, błonnik prebiotyczny (z korzenia cykorii), stewia, ekstrakt z owoców mnicha (monk fruit). Dodatek błonnika prebiotycznego jest innowacją celującą w problemy trawienne pacjentów na GLP-1 (często skarżących się na zaparcia). Produkt jest wolny od sztucznych substancji słodzących, co jest preferowane przez bardziej świadomą grupę odbiorców.
Dorota Grabowska
dyrektor marketingu Mlekpol (SM)
Zainteresowanie produktami funkcjonalnymi rośnie, choć potencjał tej kategorii nie jest jeszcze w pełni wykorzystany. Najbardziej rozwinięty jest obecnie segment wysokobiałkowy, przy czym wyroby wprost wspierające dobre samopoczucie, koncentrację czy codzienną energię także zaznaczają swoją pozycję na rynku. Dobrym przykładem jest nasza linia jogurtów funkcjonalnych pitnych Łaciatych. Obejmuje ona trzy warianty: Energia, Harmonia oraz Równowaga. Wszystkie zawierają magnez, który przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i wspiera prawidłowy metabolizm energetyczny, oraz biotynę, wspomagającą funkcjonowanie układu nerwowego i utrzymanie prawidłowych funkcji psychologicznych. Dodatkowo produkty pozbawione są laktozy i glutenu, nie zawierają białego cukru ani konserwantów, a poręczne opakowanie 250 ml wpisuje się w trend on-the-go. Co ważne, na etapie opracowywania tej linii istotną rolę odegrali sami konsumenci. Produkty powstały bowiem w ramach programu EIT Food RIS Consumer Engagement Labs, realizowanego przez Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie. Pozwoliło to zweryfikować zarówno oczekiwania dotyczące składu, jak i preferencje smakowe, dzięki czemu finalna oferta odpowiada na realne potrzeby rynku.
Drugim filarem rozwoju kategorii pozostają produkty wysokobiałkowe. Linia Łaciate Protein+ obejmuje jogurty pitne i kefir w butelkach 360 g, mleko UHT oraz serki kremowe i twarożek grani. Uzupełnieniem oferty jest Skyr Łaciaty, gęsty jogurt pitny typu islandzkiego zawierający 23 g białka w butelce 360 g, dostępny w czterech wariantach smakowych: jagodowym, truskawkowym, waniliowym oraz mango-marakuja. Wprowadzenie tego produktu na rynek wspieramy szerokimi działaniami komunikacyjnymi, w tym ogólnopolską kampanią „Połatane”, prowadzoną w telewizji, kanałach digital, mediach społecznościowych, działaniach samplingowych oraz w outdoorze.
Z perspektywy handlu zawartość białka pozostaje obecnie najczytelniejszym wyróżnikiem produktów funkcjonalnych. To parametr łatwy do porównania i dobrze rozumiany przez konsumentów, dlatego skutecznie wpływa na decyzje zakupowe. Z kolei brak laktozy dla wielu z nich stał się już standardem. Nie obserwujemy natomiast, aby produkty funkcjonalne wypierały klasyczne kefiry czy maślanki. Są to kategorie odpowiadające na różne potrzeby i okazje konsumpcyjne. Skyr lub jogurt wysokobiałkowy najczęściej pełnią funkcję wygodnej przekąski spożywanej poza domem, natomiast litrowy kefir Łaciaty czy Maślanka Mrągowska pozostają wyrobami kupowanymi z myślą o gotowaniu czy codziennym spożyciu w domu.
Serwatka w służbie napojów funkcjonalnych
Kolejną ciekawą bazą do wykorzystania w napojach funkcjonalnych jest serwatka. W procesach innowacyjnych odchodzi się od traktowania serwatki jako produktu ubocznego na rzecz widzenia w niej bazy premium. Wiele start-upów w Europie Zachodniej tworzy teraz klarowne napoje z serwatki (o konsystencji soku/wody izotonicznej), co jest technicznym wyzwaniem, ale bardzo poszukiwanym produktem przez sportowców. Branża odchodzi od postrzegania serwatki jako półproduktu („odpadu”) na rzecz jej głębokiego oczyszczania (izolacji), co pozwala uzyskać przezroczysty, lekki napój o konsystencji soku owocowego, całkowicie pozbawiony mlecznego posmaku i „ciężkiej” tekstury jogurtu czy szejka.
Przykładem takiego produktu jest m.in. NXT Level Sports Nutrition (linia Clear Whey). Marka ta jest idealnym przykładem ewolucji od tradycyjnej odżywki mlecznej do nowoczesnego, lekkiego napoju funkcjonalnego, który w niczym nie przypomina klasycznego koktajlu białkowego. NXT Level Sports Nutrition to marka z silną pozycją w Europie Zachodniej, często dystrybuowana przez sieci handlowe czy specjalistyczne sklepy z odżywkami. W jej portfolio znajduje się m.in. Clear Whey Lemonade (dostępny w formatach gotowych do picia oraz jako proszek do rozpuszczenia w wodzie). Linia w obecnym, zaawansowanym formacie clear została intensywnie rozwinięta w latach 2024–2025. W produkcie zamiast koncentratu serwatki, który daje mętną i ciężką zawiesinę, wykorzystuje się izolat białka serwatkowego (WPI) poddany procesom mikrofiltracji, które usuwają wszelkie frakcje tłuszczowe i węglowodanowe powodujące mętnienie. Napój smakuje jak orzeźwiająca lemoniada (np. o smaku brzoskwiniowym, cytrynowym czy owoców egzotycznych). Produkt jest niemal wolny od cukru i tłuszczu, co czyni go czystym paliwem dla mięśni. Jest to odpowiedź na potrzeby sportowców, którzy w trakcie treningu potrzebują szybkiego nawodnienia i aminokwasów, ale nie chcą obciążać żołądka mlecznymi szejkami.
Tradycyjna serwatka vs. nowoczesna baza premium
W tradycyjnym ujęciu serwatka to mętna, kremowa, mleczna ciecz, która stanowiła dodatek do diety. W ustach dawała uczucie ciężkości, ale i sytości. W przypadku nowoczesnych napojów typu Clear Whey otrzymuje się przezroczystą, wodnistą ciecz zbliżoną konsystencją do soku, o lekko orzeźwiającym smaku. Produkt ten ma właściwości silnie nawadniające oraz regenerujące.
Polskie mleczarnie dysponują ogromnymi wolumenami serwatki. Kluczem do sukcesu jest już nie tylko produkcja proszku serwatkowego, ale inwestycja w technologie membranowe (ultra- i nanofiltrację), umożliwiające produkcję funkcjonalnych napojów prozdrowotnych o konkretnym profilu.
