Produkty dla młodzieży: Młodzież a nabiał – zdrowie, nawyki i potencjał rynkowy

Okres adolescencji to etap intensywnego wzrostu i zwiększonego zapotrzebowania na składniki odżywcze, szczególnie istotny dla kształtowania zdrowia w wieku dorosłym. W tym czasie budowana jest znaczna część szczytowej masy kostnej, dlatego sposób żywienia młodzieży ma kluczowe znaczenie profilaktyczne. Produkty mleczarskie stanowią ważne źródło wapnia, białka i wybranych witamin, więc spożycie tego rodzaju wyrobów wiąże się z lepszą jakością diety w tej grupie wiekowej. Jednocześnie podkreśla się, że w okresie dorastania bardzo ważne jest kształtowanie właściwych nawyków żywieniowych, w tym uwzględnianie w diecie zróżnicowanych produktów mleczarskich. 

Znaczenie nabiału w diecie młodzieży

Okres dojrzewania charakteryzuje się gwałtownym przyrostem masy kostnej – szacuje się, że w trakcie adolescencji osiągane jest nawet 40–60% szczytowej masy kostnej, co czyni ten etap krytycznym dla długoterminowego zdrowia szkieletu (Weaver, 2014). Odpowiednia podaż wapnia, białka oraz witaminy D w tym czasie warunkuje prawidłową mineralizację kości oraz może zmniejszać ryzyko osteoporozy w wieku dorosłym.

Produkty mleczarskie należą do najważniejszych źródeł wapnia w diecie młodzieży w krajach rozwiniętych (Dror & Allen, 2014). Wapń obecny w mleku i jego przetworach charakteryzuje się wysoką biodostępnością, co oznacza, że jest efektywnie wchłaniany i wykorzystywany przez organizm. Co istotne, produkty mleczne dostarczają nie tylko wapnia, lecz także innych składników wspierających metabolizm kostny, takich jak fosfor, białko, potas oraz – w przypadku produktów fortyfikowanych – witamina D (Weaver, 2014).

Białko mleczne, zawierające wszystkie aminokwasy egzogenne, odgrywa istotną rolę w budowie macierzy kostnej. Weaver (2014) podkreśla, że odpowiednia podaż białka sprzyja zwiększonej absorpcji wapnia oraz wspiera procesy anaboliczne w tkance kostnej, zwłaszcza w okresie intensywnego wzrostu. Synergistyczne działanie wapnia i białka pochodzących z nabiału może zatem sprzyjać osiąganiu wyższej gęstości mineralnej kości u dzieci i młodzieży. Dror i Allen (2014) wskazują, że spożycie produktów mlecznych u dzieci i młodzieży wiąże się z wyższą podażą kluczowych mikroskładników, w tym wapnia, witaminy B₂ i witaminy B₁₂, a także z lepszą ogólną jakością diety. Eliminacja nabiału bez odpowiedniego planowania dietetycznego może prowadzić do trudności w pokryciu zapotrzebowania na wapń oraz inne istotne składniki odżywcze.

Istotne znaczenie ma również moment życiowy, w którym spożycie wapnia jest najwyższe. Weaver (2014) zwraca uwagę, że organizm w okresie dojrzewania wykazuje zwiększoną zdolność retencji wapnia, co oznacza, że odpowiednia podaż tego składnika w tym czasie może przynieść szczególnie korzystne efekty dla budowania rezerw kostnych. Niedostateczne spożycie wapnia w adolescencji może natomiast skutkować nieosiągnięciem optymalnej szczytowej masy kostnej, co stanowi czynnik ryzyka złamań i osteoporozy w późniejszym życiu.

Zgodnie z normami żywienia dla populacji Polski młodzież w wieku 11–18 lat powinna spożywać 1300 mg wapnia dziennie, a po ukończeniu 19. roku życia zapotrzebowanie zmniejsza się do 1000 mg/dobę. Tak jak wspomniano wcześniej, to wysokie zapotrzebowanie w okresie 11–18 lat wynika z intensywnego przyrostu masy kostnej. Dostępne dane wskazują, że w Polsce spożycie wapnia pozostaje niewystarczające i szacunkowo pokrywa jedynie około 70% zalecanej wartości. Niedobór tego składnika występuje we wszystkich grupach wiekowych. Szczególne obawy budzi jednak sytuacja młodzieży, czyli grupy o jednym z najwyższych fizjologicznych zapotrzebowań na wapń. W badaniu przeprowadzonym w 2014 r. wśród 36 dziewcząt w wieku 11–18 lat wykazano, że średnie spożycie wapnia wynosiło 646,43 ± 421,15 mg na dobę. Oznacza to realizację jedynie około 59% poziomu EAR (Estimated Average Requirement) oraz zaledwie 50% normy RDA, co potwierdza istotne ryzyko niedostatecznej podaży wapnia w tej grupie wiekowej (Dardzińska i in. 2016).

Warto też zauważyć, iż analiza danych żywieniowych młodzieży w Stanach Zjednoczonych wykazała, że grupa niespożywająca mleka miała istotnie niższą podaż wapnia, magnezu, potasu oraz witaminy A w porównaniu z rówieśnikami spożywającymi mleko. W praktyce dietetycznej eliminacja mleka bez odpowiedniego planowania alternatywnych źródeł składników odżywczych może prowadzić do niedoborów (Fulgoni i wsp. 2011).

Istnieją także badania (Butryn & Januś 2022) wskazujące, że młodzież studencka stanowi stabilny segment nabywców mleka i jego przetworów – to grupa osób świadomych korzyści płynących ze spożywania nabiału, dla których produkty te stanowią ważny element diety. W Polsce spożywanie mleka i/lub produktów mlecznych we wspomnianym badaniu deklarowało łącznie blisko 92% ankietowanych studentów. 

Podsumowując, dostępne dane naukowe wskazują, że produkty mleczarskie to ważna część diety młodzieży, szczególnie w kontekście pokrycia zapotrzebowania na wapń i wysokowartościowe białko oraz wspierania prawidłowego rozwoju układu kostnego (Dror & Allen, 2014; Weaver, 2014). Niestety spożycie wapnia przez osoby dorastające jest niewystarczające. A znaczenie nabiału w żywieniu młodzieży powinno być analizowane w kontekście jakości całej diety oraz stylu życia. Tak więc rolą społeczną jest kształtowanie właściwych zachowań żywieniowych w tej grupie wiekowej.

Wybór właściwych produktów mleczarskich 

W okresie adolescencji dochodzi nie tylko do intensywnego wzrostu i zmian hormonalnych, lecz także do kształtowania długoterminowych wzorców żywieniowych, które mogą wpływać na ryzyko otyłości i chorób metabolicznych w dorosłości. Dror i Allen (2014) wskazują, że spożycie produktów mlecznych u dzieci i młodzieży nie jest jednoznacznie związane ze zwiększonym ryzykiem otyłości, a w części badań obserwacyjnych wykazywano wręcz odwrotną zależność – wyższe spożycie nabiału wiązało się z niższą masą ciała lub korzystniejszym składem ciała. Badacze podkreślają jednak, że zależności te są złożone i mogą być modyfikowane przez całkowity wzorzec diety, poziom aktywności fizycznej oraz rodzaj spożywanych produktów mlecznych (np. fermentowane vs. słodzone produkty mleczne). 

Jednym z proponowanych mechanizmów potencjalnego wpływu nabiału na masę ciała jest jego wysoka wartość sycąca, związana z obecnością białka. Białko mleczne może zwiększać uczucie sytości i wpływać na regulację apetytu, co potencjalnie sprzyja kontroli bilansu energetycznego (Dror & Allen, 2014). 

Badacze zwracają uwagę, że bardzo ważne jest miejsce produktów mleczarskich w ogólnym modelu żywienia, zwłaszcza w kontekście zastępowania napojów słodzonych napojami mleczarskimi, co może korzystnie wpływać na jakość diety i podaż kluczowych składników odżywczych, zwłaszcza w kontekście produktów fermentowanych. 

Warto też zwracać uwagę na zawartość cukru w produktach, także mleczarskich. Regularne spożywanie produktów mleczarskich o wysokiej zawartości cukru może wzmacniać preferencję smaku słodkiego u młodzieży, co z kolei sprzyja częstszemu wyborowi żywności wysokoenergetycznej i słodzonej (Ventura & Mennella, 2011). Adolescencja jest okresem utrwalania preferencji smakowych, a ekspozycja na intensywnie słodkie produkty może wpływać na późniejsze nawyki żywieniowe. Z badań wynika, że słodzone napoje – w tym mleczne napoje smakowe – stanowią istotne źródło cukru w diecie tej grupy (Wang et al., 2008). Wobec tego wpływ nabiału na zdrowie młodzieży może być różny – istotne, by przy wyborze wyrobów mleczarskich uwzględniać ich typ, skład oraz kontekst dietetyczny.

Oferta rynkowa produktów mleczarskich dla młodzieży

Niektóre produkty mleczarskie z punktu widzenia marketingowego są projektowane z myślą o młodzieży jako głównej grupie docelowej, na przykład produkty funkcjonalne i on-the-go. W ostatnich latach dynamicznie rozwija się segment proteinowych jogurtów i deserów mlecznych (np. „high protein”, „skyr protein”, „protein pudding”), mlecznych szejków białkowych oraz napojów mlecznych wzbogacanych w witaminy. Produkty te są często kierowane do nastolatków aktywnych fizycznie, zainteresowanych swoją sylwetką i sportem. Komunikaty marketingowe łączone z tymi produktami odwołują się do siły, sprawności, wyglądu i „fit stylu życia”. 

Różnego rodzaju batony (w szczególności te wysokobiałkowe oferowane przez firmy mleczarskie) to produkty przeznaczone dla młodzieży. W ofercie Grupy Mlekovita dostępne są batony wysokobiałkowe Super Body Active o smakach waniliowym i kokosowym. Ciekawym produktem, który może zainteresować młodzież, są desery twarogowe Protein On w saszetkach oferowane przez Grupę Polmlek o smakach pistacjowym, słony karmel oraz waniliowym.

Na rynku funkcjonują również mleczne desery z dodatkiem ciastek lub czekolady (Danone Fantasia, Müller Mix, Monte Zott), które mają wysoką atrakcyjność sensoryczną i smakiem zbliżone są do słodyczy, a także fermentowane napoje mleczne w formie shotów, na przykład Actimel Danone. Produkty te wydają się być kierowane w szczególności do młodszego pokolenia.

Literatura:

1. Bonjour, J. P., Carrie, A. L., Ferrari, S., Clavien, H., Slosman, D., Theintz, G., & Rizzoli, R. (1997). Calcium-enriched foods and bone mass growth in prepubertal girls: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. The Journal of clinical investigation, 99(6), 1287-1294.
2. Butryn, D., & Januś, E. (2022). Zwyczaje studentów dotyczące spożycia mleka i przetworów mlecznych. Wybrane zagadnienia z zakresu bromatologii, 2, 15-23.
3. Dardzińska, J., Chabaj-Kędroń, H., & Małgorzewicz, S. (2016). Osteoporoza jako choroba społeczna i cywilizacyjna – metody profilaktyki. Hygeia Public Health, 51(1), 23-30.
4. Dougkas, A., Barr, S., Reddy, S., & Summerbell, C. D. (2019). A critical review of the role of milk and other dairy products in the development of obesity in children and adolescents. Nutrition research reviews, 32(1), 106-127.
5. Dror, D. K., & Allen, L. H. (2014). Dairy product intake in children and adolescents in developed countries: trends, nutritional contribution, and a review of association with health outcomes. Nutrition reviews, 72(2), 68-81.
6. Fulgoni III, V. L., Keast, D. R., Auestad, N., & Quann, E. E. (2011). Nutrients from dairy foods are difficult to replace in diets of Americans: food pattern modeling and an analyses of the National Health and Nutrition Examination Survey 2003-2006. Nutrition research, 31(10), 759-765.
7. Louie, J. C. Y., Flood, V. M., Hector, D. J., Rangan, A. M., & Gill, T. P. (2011). Dairy consumption and overweight and obesity: a systematic review of prospective cohort studies. Obesity Reviews, 12(7), e582-e592.
8. Ventura, A. K., & Mennella, J. A. (2011). Innate and learned preferences for sweet taste during childhood. Current Opinion in Clinical Nutrition & Metabolic Care, 14(4), 379-384.
9. Wang, Y. C., Bleich, S. N., & Gortmaker, S. L. (2008). Increasing caloric contribution from sugar-sweetened beverages and 100% fruit juices among US children and adolescents, 1988–2004. Pediatrics, 121(6), e1604-e1614.
10. Weaver, C. M. (2014). How sound is the science behind the dietary recommendations for dairy? The American Journal of Clinical Nutrition, 99(5), 1217S-1222S.